Muzyka:Szkic całości programu
Skopiowano ze stron roboczych projektu Wolne Podręczniki
UWAGA: zanim wprowadzisz zmiany, zajrzyj na stronę dyskusji (link „dyskusja” u góry strony).
Założenia podręcznika - programu nauczania muzyki (póki co bez podziału na etapy edukacji) oraz nieusystematyzowane propozycje/przemyślenia na temat szczegółowych rozwiązań programowych.
Założenia
Celem przedsięwzięcia jest stworzenie możliwe zdekonstruowanego (w znaczeniu Derridiańskim) programu nauczania muzyki dla szkół ogólnokształcących (choć zagadnienie dotyczy również szkół muzycznych), wychowującego dzieci i młodzież na otwartych słuchaczy, przygotowanych do poznawania najrozmaitszych przejawów kultury muzycznej bez uprzedzeń i wpojonych hierarchii, wyposażonych w swoistą „mapę” świata muzyki, dającą odpowiednią perspektywę poznawczą i służącą do dalszych, własnych poszukiwań oraz podstawową wiedzę o funkcjonowaniu kultury muzycznej w kontekście społecznym i innych kontekstach (np. handlowym). Jednym z ważnych elementów będą zajęcia praktyczne, polegające na zróżnicowanym podejściu do wspólnego muzykowania, obejmującym zagadnienia m.in. takie, jak: praca na komputerze nad strukturowaniem zdarzeń dźwiękowych (podstawy kompozycji), prowadzenie zespołu muzycznego, zarówno na materiale improwizowanym, jak (w miarę możliwości) zapisanym, wykonawstwo na szerokiej gamie instrumentów i obiektów dźwiękowych (nie wymagających uprzednich umiejętności wykonawczych), nauka improwizacji.
Przygotowanie i kwalifikacje nauczyciela
Nauczyciel realizujący program powinien być "praktykującym" muzykiem i entuzjastą sztuki. Powinien prowadzić własne poszukiwania i posiadać orientację we współczesnej rzeczywistości muzycznej. W szczególności dotyczy to nieograniczania się do wybranych, uznawanych za "wartościowe" lub "wysokie" nurtów muzycznych. Należy podkreślić konieczność wykształcenia nauczyciela w zakresie holistycznego spojrzenia na zjawiska muzyczne świata.
Warto rozważyć umożliwienie muzykom instrumentalistom pracy nie tylko w szkołach muzycznych, tak jak to wynika z obecnych przepisów, w świetle których nauczyciel muzyki w szkole ogólnokształcącej winien być absolwentem wydziału wychowania muzycznego akademii muzycznej lub wyższej szkoły pedagogicznej.
Rozwój wyobraźni muzycznej w oparciu o doświadczenia współczesności. Szeroko stosowane multimedia powodują iż muzyka staje się przekazem o wiele mocniej "współpracującym" z innymi dziedzinami sztuki. Umiejętność odczytywania muzyki z zapisu graficznego (malarstwo), tworzenie muzyki do choreografii (współpraca z robotami), teatru (mini scenografie), języków (szeroko pojęta inspiracja brzmieniem słowa), poszukiwania muzyki w otaczającej nas przestrzeni (wykonywanie muzyki w przestrzeni).
Propozycje szczegółowych rozwiązań programowych
Wprowadzenie do świata muzyki
Intencją jest wprowadzenie dziecka (choć nie tylko dziecka) w odczuwanie holistycznie pojętego otaczającego środowiska dźwiękowego, orientowanie się w nim, rozpoznawanie interesujących zjawisk oraz ich wykorzystanie. Szczegółowe tematy:
a. Zagadnienie „zdarzenia dźwiękowego”.
b. Rozpoznanie otaczającego świata dźwięków. Trening w słuchaniu i tworzeniu dźwięków.
c. Poszukiwanie dźwięków atrakcyjnych (w ocenie subiektywnej), wartościowanie otaczającej przestrzeni dźwiękowej.
d. Rejestrowanie i wyizolowywanie dźwięków.
e. Strukturowanie - praca na komputerze przy pomocy prostych programów. Można użyć tu słowa „układanie”, jak z klocków, i ew. użycia klocków jako pomocy naukowej.
Celem jest ukazanie, że materiałem muzyki mogą być wszelkie (interesujące) dźwięki.
Zagadnienie pochodzenia muzyki: skąd się muzyka wzięła? Muzyka "prymitywna"
Poniższe podpunkty stanowią spis zagadnień, który należy umiejętnie wpleść w edukację początkową.
a. Wprowadzenie tematu muzyki kultur tradycyjnych, w szczególności archaicznych, jako „pierwocin” muzyki.
b. Związane z kulturami tradycyjnymi zagadnienie „z czego wywodzi się muzyka”: na przykładzie takim, jak polifonia Pigmejów naśladująca bzyczenie pszczół.
c. Polemika z przesądami na temat „muzyki prymitywnej”, z wpojoną przez środowisko i rodzinę stratyfikacją społeczną.
d. Kwestia, czy bycie "geniuszem muzycznym" oznacza jednocześnie bycie intelektualistą. Przykłady "prostaczków" obdarzonych wybitnym talentem muzycznym.
e. Szum morza, dźwięki natury itp. - jakie jest ich miejsce w uniwersum muzyki?
f. Zastanowienie się nad tym, „co jest muzyką”? Rozmowa na temat czy (na przykład) śpiew ptaków to muzyka?
g. Obecność muzyki w życiu codziennym dziś i dawniej(porównanie).
Skąd się muzyka wzięła. Inne źródła
Wprowadzenie zagadnień muzycznych poprzez powiązania z innymi dziedzinami sztuki i życia.
a. Mowa, teatr, sprechgesang, przekształcanie (strukturowanie) mowy w muzykę (Georges Aperghis Recitations).
b. Powiązany z powyższym bitboks (human beatboxing, na przykład tu) jako: przekształcenie głosek w dźwięki muzyczne (vide edukacyjne metody bitbokserów), bardzo atrakcyjny składnik lekcji (zaproszenie specjalisty, warsztaty, w miarę możliwości podstawy bitboksu w wykonaniu nauczyciela). Zważywszy na atrakcyjność i "bliskość" do przyzwyczajeń uczniów warto rozważyć uwzględnienie bitboksu jako jednego z kluczowych narzędzi edukacyjnych.
d. Zabawa w „mówiący bęben” wzorem afrykańskim: przypisujemy znaczenia przedstawieniowe poszczególnym zdarzeniom dźwiękowym i próbujemy za ich pomocą porozumiewać się.
f. Chóralistyka w duchu „Chóru Zdziczałego” Phila Mintona, tworzenie muzyki przy pomocy rozmaitych przejawów głosu.
g. Możliwość wykorzystania takich materiałów, jak reklamówka hondy z udziałem chóru w roli pomocy naukowej.
h. Wykorzystanie umiejętności dzieci w naśladowaniu rozmaitych dźwięków, odniesienie do polskiej kultury tradycyjnej i bogatego w niej wykorzystywania naśladownictwa dźwiękowego (miejsce na wzbogacenie lekcji o atrakcyjne anegdoty).
Dalsze podstawowe elementy edukacji
a. Dyrygentura - prowadzenie zespołu złożonego z koleżanek i kolegów, wykonujących proste, umówione wcześniej "zadania dźwiękowe".
b. Wprowadzenie pojęcia partytury graficznej i wspólne tworzenie partytury rysunkowej (czy na przykład rzeźbiarskiej) - wstęp do zapisu nutowego.
c. Improwizacja - naturalne wprowadzenie improwizacji jako metody twórczej w dwóch powyższych działaniach i w innych sytuacjach.
d. Potencjał instrumentów i potencjał przedmiotów ("obiektów"), które mogą stawać się instrumentami. Na przykład przedstawienie zespołu Stomp i jego spektakli jako punktu wyjściowego do dyskusji o rozwoju instrumentów.
e. Elementy historii instrumentów - to także materiał na ciekawe opowieści historyczno-techniczne.
f. Szukanie metod tworzenia indywidualnego środowiska dźwiękowego, który sprzyja odpoczynkowi (np. tworzenie dźwiękowych parków rozrywki i odpoczynku). Może to być powiązane z metodami profilaktyki zagrożeń w szkole (hałas - agresja dźwiękowa). Zagadnienie przestrzenności w muzyce. (Odnosi się to także do działu "Wprowadzenie do świata muzyki").
g. Integralność instrumentu z głosem ludzkim. Jednoczesność używania głosu i instrumentu na przykładzie Grega Patillo - bitboks na flecie poprzecznym oraz "65 technik na klarnet basowy" Michała Górczyńskiego. Zagadnienie powiązania "głosu" instrumentu z głosem ludzkim.
h. Przedstawienie ogólnych metod tworzenia "muzyki współpracującej" (tj. pełniącej rolę towarzyszącą dla innego medium), takich jak:
- odczytywanie zapisu graficznego poprzez interpretację koloru, kształtu, rytmu, grubości, ostrości, zagadnienie "trwania obrazu";
- tworzenie zsynchronizowanej ścieżki dźwiękowej dla robotów (robotów-zabawek), np. przy współpracy z Wydziałem Mechatroniki Politechniki Warszawskiej albo producentami zabawek ;
- tworzenie scenografii do muzyki.
i. Nagrywanie i tworzenie publikacji dla nauczycieli, uczniów lub każdego odbiorcy danego działania muzycznego. Internet. Wprowadzenie w zagadnienia funkcjonowania muzyki jako "produktu" na rynku/w rzeczywistości. Dalsze rozwinięcie tego i pokrewnych tematów.
j. Zapis nutowy - przedstawienie go jako pomocnego, ale z pewnością nie uniwersalnego sposobu zapisu muzyki (wykonawca świetnie znający zapis oraz mający umiejętności techniczne, ale nie znający kontekstu kulturowego, który w nutach się nie pojawia, nie potrafi zagrać zapisanej w nutach muzyki z obcej dlań kultury). Należy uniknąć powszechnie występującego utożsamienia muzyki z zapisem nutowym.
Elementy muzyki
Istotnym założeniem jest, w związku ze światopoglądowymi wytycznymi programu, że edukacja nie rozpoczyna się od jednostronnej systematyzacji zjawiska muzyki za pomocą tzw. elementów muzyki (melodii, harmonii, rytmu itd.). Pojęcia te wprowadzone zostaną później, jako jedna z wizji muzyki (z przedstawieniem zjawisk w ten sposób nieklasyfikowalnych). Wówczas można wprowadzić paralele między zjawiskami ze znajomej dzieciom muzyki rozrywkowej i np. muzyki poważnej – wysłyszenie zjawisk rytmicznych, melodycznych, linii basowej i ich odśpiewywanie. Pojęcie elementów muzyki traktowane może być jako przyczynek do szeroko rozumianej interpretacji. Interpretacja w tym rozumieniu prowadzi do syntezy, która w rezultacie przedstawia inne oblicze znanych nam zjawisk. Świadome zestawienie harmonii i rytmu prowadzi do budowy struktur, zestawienie melodii i ekspresji prowadzi do zagadnienia wieloznaczności tych samych kilku dźwięków.
Ważne założenie
Istotne jest przyjęcie za punkt wyjścia (nie wyłączny jednak!) wiedzy dzieci na temat muzyki i umiejętne jej wykorzystanie. Toteż muzyka rozrywkowa stanowić musi punkt odniesienia, wykorzystywany jednak w celach rozluźniających jej schematyczność i odnoszących się do innych gatunków. Przykładem może tu być (Bernhard Lang wykorzystujący didżejskie techniki gramofonowe oraz repetycyjność w kompozycji wspólczesnej albo twórcy aktywni zarówno na polu rozrywki, jak muzyki innej - Schwanensee Remixed Patricka Pulsingera i Erdema Tunakana.
a. Wykonywanie znanych dzieciom piosenek w wersji „zrób to sam”, z wykorzystaniem dzieci potrafiących śpiewać.
b. Zjawisko remiksu (w odpowiedniej klasie), własne przeróbki rozmaitych utworów (różnych stylów) – praca na komputerze.
c. Tworzenie środowiskowego repertuaru utworów/piosenek z naciskiem na wspólne, klasowe aranżacje ulubionych utworów oraz piosenek napisanych przez uczniów.
d. Stwarzanie możliwości prezentacji twórczości (koncerty klasowe, festiwale talentów). Dotyczy to także form aktywności muzycznej wymienionych gdzie indziej w niniejszym dokumencie.
Tożsamość kulturowa
a. Pieśni ludowe, nauka śpiewania manierą „wiejską” jako składnik tożsamości kulturowej. Wspomniane wyżej naśladowanie dźwięków i ich roli w kulturze tradycyjnej.
b. Przedstawianie współczesnych polskich wykonawców, także muzyki rozrywkowej, w kontekście lokalnym i globalnym.
c. Rozważenie zbioru pieśni patriotycznych, narodowych, nawet turystycznych itp. jako zbioru wspólnej schedy kulturowej. Rozwiązanie problemu umiejętnego umiejscowienia ich w kontekście edukacyjnym, by uniknąć złych, pretensjonalnych skojarzeń. Ta kwestia wymaga głębokiego zastanowienia.
d. Repertuar "biesiadny", jako składnik wspólnej schedy kulturowej, jako często najbardziej podstawowa warstwa wspólnego muzykowania ("O mój rozmarynie" obowiązkowe na prywatkach). Głębokie zastanowienie się nad rolą i umiejscowieniem tego repertuaru.
e. Pieśni kościelne. Głębokie zastanowienie się nad rolą i umiejscowieniem tego repertuaru.
