Lektury: Lektury:Jak edytować lektury

Edytuj
Komentarze              Archiwum wersji (wszystkie edycje)

Skopiowano ze stron roboczych projektu Wolne Podręczniki

  • Aby móc edytować lektury szkolne, trzeba się zalogować.
  • Po zalogowaniu trzeba znaleźć wybrany tekst na liście tekstów do opracowania, wejść na jego stronę i kliknąć w zakładkę "edytuj" u góry strony.
  • UWAGA! Do większości tekstów zostały dodane specjalne tagi składu. Niestety na razie nie dysponujemy jeszcze systemem informatycznym, który by te tagi ukrywał. Proszę ich nie usuwać! (Zainteresowanych znaczeniem poszczególnych tagów zapraszamy na ich stronę).


Spis treści



Edycja a skład

Serwis wiki Wolnych Lektur służy do wspólnej pracy edycyjnej, czyli merytorycznego opracowywania tekstów. W zależności od konkretnego tekstu czynności edycyjne obejmować mogą redakcję krytyczną, uwspółcześnianie pisowni (wedle wypracowanych zasad), zaznaczanie motywów, dodawanie i udoskonalanie przypisów oraz, oczywiście, korektę. Do czynności edycyjnych nie należy natomiast skład tekstów lektur, który jest osobnym etapem pracy nad lekturami (więcej o składzie w osobnym dziale). Dlatego:

Ważne! 
Edytując teksty lektur, nie używamy żadnych formatowań wikikodu (opisanych w dziale Pomoc serwisu Wolne Lektury). Tak więc np. nie wyróżniamy słów kursywą, wytłuszczeniem itd. Do składu lektur służą wyłącznie specjalne XML-owe tagi składu.

Motywy literackie

Zaznaczanie motywów literackich

Zaznaczamy fragment tekstu, w którym pojawia się jakiś motyw, i klikamy w przycisk edytorski wybierz motyw. Otworzy się wówczas lista motywów, na której zaznaczamy ten, który wydaje się nam odpowiedni. Jeśli na liście nie ma wybranego przez nas motywu, udajemy się na stronę Lektury:Motywy literackie i tam go dopisujemy. Motyw ten zostanie później dodany do systemu, by służyć przy edycji. Zapraszamy też na stronę dyskusji o motywach

Uwaga! To jest bardzo ważne!!! 
Fragmenty zaznaczone przez Państwa jako wybrane motywy literackie będą następnie przetwarzane tak, aby można było wykorzystać je np. do stworzenia teczek z odpowiednią kompilacją fragmentów na dany temat. Dlatego prosimy o zaznaczanie pełnych fragmentów (a nie pojedynczego miejsca w tekście) -- tak, aby czytane osobno stanowiły wymowną całość.
Uwaga! 
Zaznaczając motyw literacki, proszę nie naruszać obecnych w tekście tagów (tj. znaczników) składu! Innymi słowy, zaznaczając wybrany fragment tekstu, w którym pojawia się dany motyw, proszę zwrócić uwagę, żeby początkiem i końcem tego zaznaczenia nie przeciąć jakiegoś tagu składu. Jeśli fragment kończy się albo zaczyna takim tagiem, to zaznaczenie powinno się zawrzeć między tymi tagami. Innymi słowy, NIE WOLNO ROZDZIELIĆ ZAWARTOŚCI ŻADNEGO NAWIASU OSTROKĄTNEGO: <...>.

Przypisy

Dodawanie przypisów:

Umieszczamy kursor w tym miejscu w tekście, w którym chcemy dodać przypis, i klikamy w przycisk edytorski wstaw przypis (w tekście pojawią się wówczas tagi, czyli znaczniki, przypisu edytorskiego: <pe>Przykładowa treść przypisu</pe>. Następnie wpisujemy treść przypisu edytorskiego w miejscu Przykładowej treści przypisu.

Uwaga! 
Przypisy powinny być napisane językiem zrozumiałym dla uczniów. By uniknąć błędu ignotum per ignotum (wyjaśniania nieznanego przez nieznane), pojawiające się terminy naukowe, jeśli istnieje konieczność ich użycia, powinny być same objaśnione (zasada ta dotyczy wszystkich rodzajów przypisów - patrz niżej).
Uwaga! 
Przypis słownikowy odnoszący się do danego słowa wstawiamy bezpośrednio po tym wyrazie (więc np. przed wszelkimi znakami interpunkcyjnymi występującymi po słowie. Jedyny wyjątek stanowić może cudzysłów obejmujący wyłącznie samo objaśniane słowo). Otwierający przypis tag (znacznik) nie powinien być też oddzielony spacją.
To samo dotyczy tagów składu. Jeżeli tuż za słowem, które chcemy objaśnić, znajduje się tag składu, to przypis wstawiamy po tym słowie (bez spacji), a przed tagiem składu.
Przykład:
<lista_osoba>Klara --- jego synowica<pe><slowo_obce>synowica</slowo_obce> --- bratanica, córka brata.</pe></lista_osoba>

Modyfikowanie istniejących przypisów

Edytowany tekst może już być opatrzony przypisami. Jeśli dostrzegą Państwo w treści przypisów edytorskich błędy merytoryczne lub literówki i inne błędy językowe, prosimy o ich poprawienie. Zachęcamy też do usuwania w nich wszelkich innych braków i pracy nad ich redakcją.

Oprócz przypisów edytorskich w edytowanym tekście mogą znajdować się przypisy 3 innych rodzajów:

1. przypisy autorskie (czyli przypisy pochodzące od autora danej pozycji literackiej). Oznaczone są one tagami (znacznikami): <pa>...<pa>. Tych przypisów zasadniczo nie należy modyfikować,
  • oczywiście z wyjątkiem ew. literówek i błędów interpunkcyjnych: -- podobnie jak przy edycji samego tekstu prosimy w tym przypadku o ostrożność i zapoznanie się z ewentualnymi uwagami o zasadach uwspółcześnienia tekstu, które mogą być dostępne na stronie Komentarzy do konkretnego utworu.
  • Jeśli z jakichś względów merytorycznych uznamy za konieczne dodanie wyjaśnienia do tego rodzaju przypisu, należy to uczynić za pomocą wtrącenia ujętego w nawiasy kwadratowe, treść którego kończymy zaznaczeniem pochodzenia wtrącenia: --- red. WL:

Treść-przypisu-autora. [Treść-dodatkowego-objaśnienia --- red. WL.]

albo:

Treść-przypisu-autora [treść-dodatkowego-objaśnienia --- red. WL] dalszy ciąg-przypisu-autora.

2. przypisy tłumacza (czyli przypisy pochodzące od autora przekładu danej pozycji literackiej). Oznaczone są one tagami (znacznikami): <pt>...<pt>. Do tego rodzaju przypisów stosują się te same zasady co do przypisów autorskich;
3. przypisy redakcji źródła (są to przypisy pochodzące od redakcji źródła tekstu danej pozycji literackiej, czyli wydania z którego zaczerpnięto edytowany tekst). Od przypisów edytorskich odróżniamy je przede wszystkim ze względów formalno-prawnych (prawo autorskie). Przypisy redakcji źródła oznaczone są tagami (znacznikami): <pr>...<pr>. W uzasadnionych przypadkach możemy modyfikować ten rodzaj przypisów:
  • gdy zawierają błędy rzeczowe;
  • są niewyczerpujące bądź wymagają od czytelnika specjalistycznej wiedzy (np. językoznawczej);
  • ich treść się zdezaktualizowała i nie odpowiadają już obecnym ustaleniom w danym zakresie;
  • są zredagowane w sposób niezrozumiały dla współczesnego czytelnika;
  • plus oczywiście w przypadku literówek, błędów interpunkcyjnych itp.
Wprowadzając zmiany merytoryczne do treści przypisu redakcji źródła, powinniśmy także zmienić otaczające je tagi (znaczniki) z <pr>...<pr> na: <pe>...<pe> (czyli tagi przypisu edytorskiego).

Skróty stosowane w przypisach

W przypisach stosować powinniśmy zestandaryzowaną pisownię skrótów. Piszemy np. red., nie: redakc.; fr., nie: franc., gr., nie: grec.; lm, nie: l. mn. itd. Pisownię powszechnie stosowanych skrótów należy oprzeć na zaleceniach współczesnych wydań słowników PWN (tam także należy sprawdzać pisownię skrótów w przypadku wszelkich wątpliwości; w przypadkach nietypowych można sięgnąć do specjalnych słowników skrótów tego wydawnictwa).

Opracowaliśmy listę skrótów typowych, najczęściej używanych na naszej stronie. Gdyby czegoś na niej zabrakło, odsyłamy do zestawień skrótów używanych w słownikach PWN:

Osobno podajemy listę skrótów biblijnych.

W razie potrzeby prosimy o uzupełnienie naszych list. Uwaga! w różnych słownikach stosowane skróty są niekiedy różne. Na nasz użytek trzeba ujednolicić tę listę tak, aby zawierała możliwie najkrótsze, lecz czytelne skróty.

Interpunkcja i znaki specjalne

1. Przyjęliśmy następującą notację interpunkcyjną:

  • znak pauzy (em-dash) zapisujemy jako --- oddzielone spacjami, czyli za pomocą trzech dywizów (krótkich kresek wprowadzanych z klawiatury); w edytowanych przez nas tekstach myślnik reprezentowany jest właśnie jako pauza.
  • znak półpauzy (en-dash) zapisujemy jako --. Półpauzę bez spacji stosujemy dla wyrażenia relacji "od... do..." takich jak:
  • przedziały liczbowe, np. "Adam Mickiewicz żył w latach 1798--1855";
  • przedziały czasowe wyrażone słownie, np. "lipiec--sierpień".
Półpauzę oddzieloną spacjami stosujemy w przypadku mieszanej relacji "od... do...": słowno-liczbowej, np. sierpień 2000 -- lipiec 2001.
  • znak dywizu zapisywany jako pojedyncza krótka kreska bez spacji - pełni funkcję łącznika i zasadniczo jest znakiem międzywyrazowym; przykłady występowania:
  • flaga biało-czerwona;
  • Pawlikowska-Jasnorzewska;
  • 10-dniowy;
  • Warszawa 00-932;
  • trzecio- i drugorzędny;
  • lo-ko-mo-ty-wa; k-u-b-e-k;
  • miejsce opublikowania książki, np. Warszawa-Kraków.
  • cudzysłowy podstawowe mają postać polskich cudzysłowów apostrofowych („a”), w przypadku których stosujemy tzw. kodowanie symboliczne, tak więc cudzysłów otwierający zapisujemy za pomocą dwóch przecinków, a zamykający -- komputerowego cudzysłowu prostego ("): ,,a". Znaki te są dostępne z klawiatury, zatem taki sposób zapisu stanowi znaczne ułatwienie. Jedyną możliwością stosowania cudzysłowów apostrofowych w docelowej postaci jest każdorazowe wybieranie ich z zestawu znaków specjalnych znajdujących się poniżej okienka edycji, co w praktyce jest czynnością mniej ekonomiczną.
Uwaga! Tytuły czasopism wyróżniamy przy pomocy cudzysłowów apostrofowych, np. ,,Tygodnik Powszechny", ,,Słowo Polskie", ,,Życie Warszawy".
  • cudzysłowy ostrokątne niemieckie (»a«) pełnią funkcję cudzysłowów 2. stopnia i używane są w przypadku wystąpienia cytatu w cytacie.
  • cudzysłowy ostrokątne francuskie («a») służą wyodrębnianiu partii dialogowych i przytoczeń w utworach poetyckich. Należy pamiętać, że cudzysłów otwierający stosujemy tylko raz! Jeżeli w naszym wydaniu źródłowym pojawiają się cudzysłowy otwierające na początku każdego wersu lub każdej strofy (w przypadku dłuższych dialogów bądź przytoczeń), należy je wykasować. Cudzysłów otwierający pozostawiamy tylko w miejscu, w którym rozpoczyna się cytowany fragment lub partia dialogowa.
  • w funkcji cudzysłowów 2. stopnia w utworach poetyckich występuje pojedynczy apostrof:

<<My im ze strzelb dziesięciu palnęli: 'a zasie!' Nic tam nie było widać>>.

Uwaga! Kropkę stawiamy zawsze po cudzysłowie (nawet wtedy, gdy w cudzysłów brane jest całe wypowiedzenie bądź kilka wypowiedzeń).
  • wielokropki zapisujemy za pomocą trzech kropek wprowadzanych z klawiatury.
Podczas składu tekstu wszystkie znaki interpunkcyjne kodowane symbolicznie zostaną automatycznie podmienione na znaki właściwe.

2. Odnośniki do Biblii zapisujemy z podaniem standardowego skrótu biblijnego i wskazaniem odpowiedniego rozdziału i wersu (z dwukropkiem oddzielającym nr rozdziału od nr. wersu), np: Pnp 1:5. Przedziały wersowe zapisujemy, jak wszystkie relacje "od... do...", za pomocą dwóch dywizów (symbolizujących półpauzę) bez spacji (np.: Pnp 1:5--7). Tak samo zapisujemy przedziały pomiędzy wersami różnych rozdziałów (np.: Pnp 1:5--2:7).

3. Przypisy kończymy kropką, ew. innym interpunkcyjnym znakiem zamykającym (oprócz kropki do kategorii tej należą: wielokropek, znak zapytania, wykrzyknik. Nawias lub cudzysłów zamykający nie kończą zdania) -- nawet wtedy, jeśli przypis zaczyna się słowem pisanym z małej litery (tak rozpoczyna się większość przypisów słownikowych). Jedyny wyjątek: w kontekście samoistnego wtrącenia redakcyjnego (oznaczonego nawiasami kwadratowymi); typowa sytuacja wygląda następująco:

Treść-przypisu-autora. [Treść-dodatkowego-objaśnienia --- red. WL.]

(patrz: modyfikowanie przypisów -- przypisy autorskie); samoistne wtrącenia tego typu następują po całości przypisu oryg.

4. Wielokropka poprzedzającego słowo (np. na początku akapitu/zdania: ...Początek) nie oddzielamy od tego słowa spacją.

Akceptacja zmian

Po zaznaczeniu motywów i dodaniu przypisów klikamy w przycisk Zapisz pod oknem edycji. I gotowe!

Przykłady standardowych przypisów

Dla lepszej orientacji przyjrzyj się przykładom przypisów na stronie:

http://wiki.wolnepodreczniki.pl/Lektury:Przyk%C5%82ady_standardowych_przypis%C3%B3w