Geografia:Gimnazjum/Zróżnicowanie kulturowe Europy

Edytuj
Komentarze              Archiwum wersji (wszystkie edycje)

Skopiowano ze stron roboczych projektu Wolne Podręczniki

Spis treści

ROZMIESZCZENIE LUDNOŚCI

Europa jest trzecim najludniejszym (po Azji i Afryce) kontynentem świata. Liczba mieszkańców w 2006 roku szacowana była na około 712 mln. Przemiany demograficzne zarówno w Europie jak i w innych częściach świata powodują, że udział ludności zamieszkującej Stary Kontynent w odniesieniu do populacji całego globu systematycznie maleje i wynosi obecnie niewiele ponad 10%. Rozmieszczenie ludności na kontynencie nie jest równomierne. Średnia gęstość zaludnienia wynosi 32 os./km². Nie wliczając europejskiej części Rosji, która znajduje się pod wpływem ostrego kontynentalnego klimatu, której znaczne obszary pokrywa prawie niezamieszkana tajga i tundra, wartość ta ulega podojeniu. Także północne regiony kontynentu, oraz obszary wysokogórskie zlokalizowane głównie w południowej Europie, charakteryzują się niesprzyjającymi warunkami przyrodniczymi dla rozwoju osadnictwa i prowadzenia działalności gospodarczej. W związku z tym cechuje je niski poziom zaludnienia. Najgęściej zaludniony jest rozległy pas nizin obejmujący znaczne powierzchnie zachodniej i środkowej części kontynentu, gdzie panują najkorzystniejsze warunki do rozwoju rolnictwa, obszary nadmorskie, posiadające pełniące ważną funkcję komunikacyjną oraz regiony zasobne w surowce mineralne, wokół których nastąpił rozwój przemysłu, a w konsekwencji szybki rozrost miast. W rejonach tych średnia gęstość zaludnienia przekracza zazwyczaj 200 os./km².


ILUSTRACJA: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e3/European_Union_Population_Density.png


Starożytne cywilizacje Greków i Rzymian zamieszkiwały obszary Południowej Europy. Od tychże kultur w znacznej mierze wywodzi się system organizacji społecznej i politycznej współczesnych państw europejskich, system wartości prezentowanych przez poszczególne narody. Dziedzictwo grecko-rzymskie wpłynęło w znaczącym stopniu między innymi na kulturę Słowian, Germanów, ludów celtyckich - Galów, czy przybyłych z dalekiej Syberii Ugrofinów. Pierwotne cechy ludności rdzennej w połączeniu z kulturami napływowymi doprowadziły do powstania niezwykle bogatej cywilizacji.


ZRÓŻNICOWANIE JĘZYKOWE

Język jako mowa jest systemem znaków służącym komunikacji. Jest to ważny element decydujący o tożsamości społeczeństw i grup etnicznych mieszkających poza granicami państw, z których pochodzą. Język ojczysty jest jednym z wyróżników, który utrwala poczucie przynależności do określonego narodu. Charakterystyczną cechą języków ojczystych jest ich zróżnicowanie regionalne i podział na dialekty. Wśród tych odmian języka, rozciągających się na dużym terytorium, wyróżniane są gwary – bardzo specyficzne odmiany mowy, występujące na niewielkich obszarach. Posługują się nimi najczęściej stosunkowo mało liczne grupy. Pomimo występowania tego typu różnorodności języki ojczyste, którymi posługują się mieszkańcy, funkcjonują najczęściej jako języki urzędowe. Mając uregulowany status prawny, używane są najczęściej przez administrację państwową.

Powszechnie przyjmowana jest koncepcja, że poszczególne języki różnych regionów świata są ze sobą spokrewnione. Taki wniosek wysnuty został na podstawie znalezienia licznych podobieństw – wspólnych lub podobnych form wyrazów, budowy składni zdań pomiędzy językami. Stwierdzono, że języki większości narodów Europy pochodzą z tego samego źródła co języki, którymi posługuje się ludność zamieszkująca południową Azję. Wyróżniono więc rodzinę języków indoeuropejskich, która dzieli się na podrodziny (m.in. indoirańską, słowiańską, germańską), a te z kolei na grupy (np. w podrodzinie języków słowiańskich wyróżniane są grupy języków: wschodnio-, zachodnio- i południowosłowiańskich).

ILUSTRACJA: Języki Europy (legenda – uporządkowanie, przetłumaczenie: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/eb/Europas_spr%C3%A5k.png

Rodzina języków indoeuropejskich jest największą rodziną językową świata i Europy. Z wyjątkiem mieszkańców Finlandii, Estonii i Węgier, którzy posługują się językami ugrofińskimi należącymi do rodziny uralskiej, z wyjątkiem Tatarów i Turków, których języki wywodzą się z rodziny ałtajskiej, a także Basków – mieszkańców południowo-wschodniej Hiszpanii, których język wywodzi się z rodziny kaukaskiej, wszystkie pozostałe języki europejskie należą do języków indoeuropejskich.


KLASYFIKACJA JĘZYKÓW EUROPEJSKICH
PODRODZINA GRUPA JĘZYKOWA / JĘZYKI SZACUNKOWA LICZBA UŻYTKOWNIKÓW
JĘZYKI INDOEUROPEJSKIE
romańska francuski, hiszpański portugalski, rumuński, retoromański (Szwajcaria), włoski ≈ 210mln
germańska zachodniogermańska: angielski, niemiecki, luksemburski, niderlandzki (Holandia, Belgia - flamandzki), fryzyjski (Holandia)

północnogermańska (nordycka): islandzki, duński, farerski (Wyspy Owcze należące do Danii) norweski, szwedzki

≈ 190mln
słowiańska wschodniosłowiańska: rosyjski, białoruski, ukraiński,

zachodniosłowiańska: polski, czeski, słowacki, łużycki (wschodnie Niemcy) południowosłowiańska: słoweński, serbski, chorwacki, macedoński, bułgarski

≈ 250mln
helleńska grecki ≈ 11mln
bałtycka litewski, łotewski ≈ 4,5mln
celtycka bretoński, irlandzki, szkocki, walijski ≈ 2mln
albańska albański ≈ 6mln
JĘZYKI URALSKIE
ugrofińska fiński, estoński, węgierski ≈ 22mln
JĘZYKI AŁTAJSKIE
tureckie turecki, tatarski, kazaski ≈ 15mln
JĘZYKI URALSKIE
baskijski ≈ 1mln


RELIGIA

Kultura Europy osadzona jest w tradycji chrześcijańskiej. Religia pojawiła się już w I w. n.e. i do końca X wieku stała się dominującym wyznaniem we wszystkich krajach europejskich. Nie ma ona jednak jednolitego charakteru. W XI wieku doszło do podziału największego systemu religijnego świata na katolicyzm i prawosławie. Prawie 500 lat później w efekcie reformacji doszło do kolejnego rozłamu, w wyniku którego z Kościoła rzymskokatolickiego wyodrębniły się wyznania protestanckie. Współcześnie protestantyzm dominuje w Krajach Skandynawskich, oraz w kręgu ludów germańskich (Niemiec, Holandii, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii), a także na Łotwie i w Estonii. Katolicyzm jest głównym wyznaniem w większości państw romańskich (Portugalii, Hiszpanii, Francji, Włoch) oraz w środkowej Europie, natomiast prawosławie jest najważniejszą religią wschodniej i południowo-wschodniej części kontynentu. W sumie udział chrześcijan w ogólnej liczbie Europejczyków oceniany jest na około 70%.

ILUSTRACJA: ZRÓŻNICOWANIE RELIGIJNE EUROPY http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Europe_religion_map.png – zrobić legendę


Ważnym procesem, który na szeroką skalę ma miejsce w całej Europie, jest ateizacja. Oznacza ona odchodzenie od religii, deklarację braku wiary przez obywateli. Na obszarze, które znajdowało się w strefie wpływu ZSRR, osłabienie pozycji kościoła poprzez działania obliczone na zmniejszenie liczby osób wierzących i praktykujących religię, było celem działania władz. Tendencje wzrostu liczby ateistów w Europie Zachodniej nasiliły się w latach 60. XX wieku i były efektem przemian obyczajowych. W konsekwencji udział niewierzących w populacjach poszczególnych krajów jest znaczny – np. w Szwecji, Estonii, Czechach, Francji sięga 30-50%, a w całej Europie wynosi około 20%. Ponad 50 mln obywateli państw europejskich (7% populacji) wyznaje islam. Religia ta pojawiła się w Europie w VIII w. n.e. wraz z inwazją arabską w Hiszpanii, jednak od XV w. głównym skupiskiem europejskich muzułmanów były Bałkany. Wyznawcy islamu – muzułmanie – stanowią większość w Albanii, Kosowie, Bośni i Hercegowinie. Bardzo duża grupa ludności tego wyznania jest też obywatelami Rosji – Tatarstanu. Ponadto diaspory muzułmańskie zamieszkują duże miasta Zachodniej Europy – Francji, Niemiec, Wielkiej Brytanii, Hiszpanii, Włoch czy Holandii.

ZRÓŻNICOWANIE ETNICZNE I JEGO KONSEKWENCJE

Różnorodność religijna i językowa kontynentu z znacznej mierze wynika ze zróżnicowania etnicznego. W obrębie wszystkich większych państw występują liczne mniejszości, grupy charakteryzujące się odrębną kulturą. Z faktu, że granice polityczne nie pokrywają bądź nie pokrywały się z podziałami etnicznymi, językowymi i religijnymi wynikają zarówno pozytywne jak i negatywne skutki. Z jednej strony, szczególnie w zachodniej części kontynentu powstały społeczeństwa wielokulturowe, z drugiej mieliśmy i nadal mamy do czynienia z licznymi konfliktami u podłoża których leżą podziały narodowościowe i etniczne.

WIELOKULTUROWOŚĆ

Zjawisko wielokulturowości polega na występowaniu w obrębie jednego obszaru grup o różnym pochodzeniu. Charakteryzują się odmiennym systemem tradycji, wartości, organizacją społeczną. Współistnienie wielu mniejszości etnicznych w obrębie państw europejskich ma związek z masowym napływem migrantów z różnych regionów świata. Napływ ten przybrał na sile po drugiej wojnie światowej, kiedy na skutek szybkiego rozwoju gospodarczego i wysokiego poziomu życia mieszkańcy państw słabiej rozwiniętych – głównie z terytoriów dawnych kolonii osiedlali się masowo w Europie We Francji dominuje ludność arabska z północnej Afryki, w Wielkiej Brytanii znaczącą mniejszością są Hindusi, w Hiszpanii i Portugalii – mieszkańcy Ameryki Południowej i Środkowej, w RFN – Turcy, sprowadzani jako tania siła robocza w celu zwiększeniu możliwości wdrażania programów rozwojowych i odbudowy państwa po drugiej wojnie światowej. Także postępująca integracja i rozwój Unii Europejskiej, w obrębie której istnieje swoboda przemieszczania i osiedlania się obywateli państw członkowskich, doprowadziła do wzmożonej migracji w poszukiwaniu lepszych warunków życia. Dlatego też docelowym miejscem obcokrajowców były głownie największe miasta, w których możliwości znalezienia dobrze płatnej pracy, prowadzenia własnej działalności gospodarczej były największe. Skoncentrowanie wielu kultur uważane jest za zjawisko pozytywne, jeśli napływowa ludność nie tworzy zamkniętych społeczności i chce asymilować się z innymi mieszkańcami. W efekcie znikają często uprzedzenia i wrogość wobec odmiennych, obcych im wcześniej tradycji. Przejmując część wartości i zachowań emigrantów kultura rdzennych obywateli ulega wzbogaceniu. Także miasta, dzięki wielokulturowości, zyskują swoisty koloryt.

KONFLIKTY

Podziały etniczne, poczucie odrębności wynikające z odmienności religijne, językowej, może być przyczyną konfliktów i wojen pomiędzy poszczególnymi grupami. Sytuację taką potwierdza przykład dawnej Jugosławii, którą w latach 90. ogarnęła kilkuletnia wojna, a proces rozpadu państw trwa po dziś dzień.


ILUSTRACJE (OBOK SIEBIE): http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Balkans_ethnic_map.jpg – podział etniczny – Bałkany – LEGENDA NA POLSKI http://commons.wikimedia.org/wiki/File:By%C5%82a_Jugos%C5%82awia_2006_%28Former_Yugoslavia%29.svg – dana Jugosławia


Przez kilkadziesiąt lat, od drugiej wojny światowej, dawna Jugosławia funkcjonowała dzięki silnej władzy generała Josefa Tito. Państwo posiadało jeden oficjalny język urzędowy, jedną stolicą, jedną walutę. Po śmierci generała odżyły dążenia niepodległościowe poszczególnych narodów funkcjonujących w obrębie jednego państwa. Po okresie krwawych działań zbrojnych, określanych mianem „kotła bałkańskiego”, wzdłuż granic mających także charakter kulturowy powstało sześć niepodległych państw, jeden region – Kosowo, którego status do tej pory nie jest ostatecznie rozstrzygnięty.

PODZIAŁ DAWNEJ JUGOSŁAWII
PAŃSTWO DOMINUJĄCE WYZNANIE JĘZYK
Słowenia katolicyzm słoweński
Chorwacja katolicyzm chorwacki
Bośnia i Hercegowina islam bośniacki, chorwacki, serbski
Serbia prawosławie serbski
Czarnogóra prawosławie czarnogórski
Macedonia prawosławie macedoński
Kosowo islam albański

Dążenia niepodległościowe zauważyć można także w Hiszpanii – przede wszystkim wśród Basków, w Irlandii Północnej, która należy do Wielkiej Brytanii, Mołdawii, w skład której wchodzi Naddniestrze, posiadające szeroką autonomię. Duże problemy z jednością kraju ma także Belgia, która ma złożoną strukturę etniczną, językową i kulturową. Podzielona jest ona na dwie strefy – francuskojęzycznych Walonów, zamieszkujących południową część kraju i posługujących się językiem niderlandzkim Flamandów, którzy zajmują północną część państwa. Choć w tej chwili nie istnieje zagrożenie podziały kraju, to wyraźny podział ludności utrudnia sprawne zarządzanie państwem.

ILUSTRACJA http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Belgium_provinces_regions_striped.png – Belgia - języki