Układ Słoneczny
Skopiowano ze stron roboczych projektu Wolne Podręczniki
Ogromne skupiska gwiazd we Wszechświecie nazywamy galaktykami. Obejmują one prawie całość materii występującej w kosmosie. Nasza galaktyka to Droga Mleczna licząca około dwóch miliardów gwiazd. Jedną z tych gwiazd jest Słońce. Poprzez siłę grawitacji związało ono wokół siebie szereg ciał niebieskich i razem tworzą Układ Słoneczny.
Ziemia jest jedną z ośmiu planet Układu Słonecznego. Obok Merkurego, Wenus i Marsa należy do tzw. planet wewnętrznych – czterech planet skalistych położonych najbliżej Słońca. Są one niewielkie (najmniejszą planetą Układu Słonecznego jest Merkury) w porównaniu z pozostałymi planetami – zwanymi zewnętrznymi. Te ostatnie, ze względu na odmienną budowę zwane gazowymi olbrzymami, to: Jowisz, Saturn, Uran i Neptun. Największą planetą Układu Słonecznego jest Jowisz, którego masa całkowita jest prawie 318-krotnie większa od masy Ziemi i 2,5 razy większa od całkowitej masy wszystkich pozostałych planet.
Układ Słoneczny tworzą:
- Słońce - gwiazda skupiająca ponad 99% masy całego Układu Słonecznego. Jest źródłem energii w całym Układzie Słonecznym.
- planety - obiekty astronomiczne o prawie okrągłym kształcie, które obiegają Słońce. Są one na tyle duże, że dominują wokół własnego toru, po którym się przemieszczają (wokół tzw. orbity).
- księżyce - mniejsze obiekty, związane przez planety siłą grawitacji, poruszające się wokół nich - tzw. naturalni satelici planet.
- planety karłowate - obiekty mniejsze niż planety, poruszające się po orbicie, która jednak jest zaburzona przez inne obiekty. Od 2006 roku do tej kategorii zaliczany jest Pluton (wcześniej traktowany jako planeta).
- planetoidy - niewielkie ciała niebieskie posiadające skalną lub lodową powłokę. Mają nieregularny kształt i zlokalizowane są głównie pomiędzy Marsem a Jowiszem
- komety - bryły skalne z powłoką lodową, w których uwięzione są rozmaite gazy. Podczas zbliżania się do Słońca powłoka lodowa się topi. W efekcie gazy ulegają ulotnieniu i powstaje charakterystyczny, widowiskowy efekt w postaci warkocza. Najbardziej znanym tego typu obiektem jest kometa Halleya, której okres obiegu wokół Słońca wynosi 76 lat.
W przeszłości istniało wiele koncepcji dotyczących budowy Układu Słonecznego, który traktowany był jako cały Wszechświat. Jedna z najbardziej powszechnych powstała w starożytności, a opracował ją Klaudiusz Ptolemeusz w II w. n. e. Teoria ta nazwana została teorią geocentryczną (geo - Ziemia). Zakładała ona, że Ziemia tkwi nieruchomo w centrum Wszechświata, a wszystkie inne ciała niebieskie (w tym Słońce) krążą wokół naszej planety.
Dopiero w XVI wieku Mikołaj Kopernik w dziele O obrotach sfer niebieskich przedstawił dowody i wyliczenia ukazujące odmienną budowę Układu Słonecznego. Teoria ta określona została mianem heliocentrycznej (helios - Słońce). Według niej Słońce znajduje się w samym środku, a w okół niego poruszają się wszystkie inne ciała niebieskie. Kopernik zakładał, że wszystkie planety obiegają Słońce po orbitach w kształcie okręgów. W efekcie późniejszych obserwacji i pomiarów okazało się, że ruch ten odbywa się po torze mającym kształt elipsy.
