Geografia:Gimnazjum/Rewolucja naukowo-badawcza a rozwój przemysłu w państwach Zachodniej Europy

Edytuj
Komentarze              Archiwum wersji (wszystkie edycje)

Skopiowano ze stron roboczych projektu Wolne Podręczniki

ROZWÓJ PRZEMYSŁU - OD GOSPODARKI SUROWCOWEJ DO WYSOKICH TECHNOLOGII

Przemysł jest sektorem gospodarki, który obejmuje wydobycie zasobów przyrody i ich przetwarzanie. Z tej definicji wyniku podstawowy podział przemysłu na wydobywczy i przetwórczy. Eksploatacji podlegają na przykład zlokalizowane w głębi Ziemi pokłady surowców mineralnych, między innymi węgla, ropy naftowej, rud żelaza czy miedzi, które następnie są dostosowywane do potrzeb ludzi. Rozmieszczenie zakładów przemysłowych nie jest równomierne. Ponad połowa wytwórczości skupiona jest na zaledwie na 2% powierzchni kontynentów, w obrębie obszarów zwanych okręgami przemysłowymi. Początki rozwoju przemysłu związane są z rejonem Wysp Brytyjskich. Już na przełomie XV i XVI wieku w Anglii do produkcji energii cieplnej zaczęto wykorzystywać węgiel kamienny. W ten sposób nastąpił rozwój górnictwa. Bazując na eksploatacji surowców rozbudowana została sieć dróg. Powstanie ciągów komunikacyjnych łączących poszczególne miasta, umożliwiło wzrost wymiany towarowej na dużą skalę wewnątrz kraju. Dzięki tym działaniom Anglia stała się wówczas najlepiej rozwiniętym państwem na świecie. Rozwój przemysłu miał charakter skokowy. Okresy, w których następowały intensywne przekształcenia, w których w krótkim czasie wprowadzane nowe urządzenia, określane są mianem rewolucji przemysłowych. Pierwsza z nich przypadła na drugą połowę XVIII wieku i pierwsze trzy dekady wieku XIX. Wówczas opracowana została metoda wytopu żelaza. Dzięki niej mogły powstawać wyroby ze stali. Ponadto James Watt wynalazł maszynę parową, powstały maszyny tkackie, które umożliwiły rozwój włókiennictwa. Na bazie tych przemian osiągnięto szybki postęp cywilizacyjny, a dokonania Anglików szybko wdrożone zostały w innych państwach położonych na zachodzie Europy oraz w Stanach Zjednoczonych. Druga rewolucja przemysłowa miała miejsce na w końcu XIX i na początku XX wieku. Związana była przede wszystkim z upowszechnieniem elektryczności i oświetlenia, z opracowaniem metody rafinacji ropy naftowej, ze skonstruowaniem silnika spalinowego. Dlatego największe znacznie miały odkrycia Thomasa Edisona, Ignacego Łukasiewicza i Rudolfa Diesla. W Stanach Zjednoczonych, a później także w innych rejonach świata, wdrożony został nowy w zakresie produkcji i organizacji pracy w fabrykach. Nazywany on jest fordyzmem. Wprowadzenie przez Henry’ego Forda ruchomej taśmy produkcyjnej znacznie usprawniło system pracy i umożliwiło seryjnie wytwarzanie samochodów. Wytwórczość nastawiona była na masowego odbiorcę i dystrybucję standardowych dóbr, a robotnicy wykonywali tę samą prostą czynność, której tempo podyktowane było szybkością przesuwania się produktów po taśmie. W ten sposób powstała między innymi seria popularnych przez długi okres Volkswagenów „Garbusów”. Do połowy XX wieku jedną z najważniejszych gałęzi wielu gospodarek na świecie było hutnictwo. Lokalizacja zakładów przemysłowych miała miejsce głównie w rejonach eksploatacji surowców – węgla kamiennego i rud żelaza. Wzrost znaczenia ropy naftowej jako surowca energetycznego, który nastąpił poprzez rozwój wymiany handlowej drogą morską, doprowadził do lokalizacji działalności hut w portach. Konieczne było także zapewnienie dostępu do wody. Jako, że w procesie produkcji stali niezbędne jest chłodzenie pieców hutniczych, zakłady musiały być sytuowane nad rzekami. Oprócz czynników przyrodniczych duże znaczenie w prowadzeniu działalności przemysłowej miały także zasoby siły roboczej. Między innymi z tego powodu następował proces szybkiego uprzemysłowienia aglomeracji miejskich. Znaczenie zasobów środowiska przyrodniczego, jako podstawowego czynnika lokalizacji, uległo ograniczeniu wraz z trzecią rewolucją przemysłową. Określana jest ona mianem rewolucji naukowo-technicznej. Jej początek przypadł na lata 40. XX wieku i trwa do dziś. Dokonał się on w efekcie istotnych odkryć w takich dziedzinach jak: matematyka, fizyka, chemia. Najważniejszą rolę zaczęła odgrywać wykształcona i wykwalifikowana kadra, mająca dostęp do nowoczesnych laboratoriów, w których powstawać mogą produkty wysoko zaawansowane pod względem technologicznym. Jako, że wytwórczość tego typu wymaga dużego nakładu kapitału, zastosowania najnowocześniejszych rozwiązań technicznych, koncentracja przemysłu, określanego mianem hi-tech, ma miejsce głównie w państwach wysoko rozwiniętych. Odbywa się ona głównie w okręgach przemysłowych zwanych technologiami, których przykładami są Dolina Krzemowa w zachodniej części Stanów Zjednoczonych, Korytarz M4 w Wielkiej Brytanii, Sophia Antipolis we Francji, czy Nippon w Japonii. Jednakże część produkcji, ze względu na znacznie niższe koszty, przenoszona jest przez koncerny międzynarodowe, do krajów rozwijających się – przede wszystkim do Chin, gdzie w aglomeracjach miejskich wybrzeża na dużą skalę rozwinięta została produkcja przemysłu hi-tech.

ZAGŁĘBIE RUHRY - PRZYKŁAD ZRESTRUKTURYZOWANEGO OKRĘGU PRZEMYSŁOWEGO

Okręg Nadreńsko-Westfalski położony jest w zachodniej części Republiki Federalnej Niemiec. Jego centralnym obszarem jest Zagłębie Ruhry, powstałe w efekcie wydobywania bogatych złóż węgla kamiennego, a także rud cynku i ołowiu. Główną oś transportową stanowiła wówczas rzeka Ren, która była najważniejszym szlakiem służącym przewozowi surowców. Nad nią lokowana była większość zakładów przemysłowych. Na skutek rozwoju przemysłu wydobywczego wokół kopalni powstały m.in. takie miasta przemysłowe jak: Dortmund, Essen, Duisburg, Bochum. Dynamiczny rozrost górnictwa miał tu miejsce w drugiej połowie XIX wieku, kiedy w Zagłębiu funkcjonowało około 250 kopalni. Okres najintensywniejszej eksploatacji złóż przypadł na lata 50. XX wieku. Wówczas liczba górników zatrudnionych przy wydobyciu węgla kamiennego osiągnęło ponad pół miliona, a poziom eksploatacji przekraczał 120 mln ton rocznie. Rozbudowany sektor przemysłu ciężkiego, bazującego na hutnictwie stali m.in. zbrojeniowego, motoryzacyjnego, doprowadził do degradacji środowiska przyrodniczego. Silne zanieczyszczenie powietrza, wód powierzchniowych i podziemnych, gleb, sprawiły, że w sytuacji konieczności dokonania przekształceń, wprowadzenie przemysłu hi-tech stało się niemożliwe. Ponadto, wyczerpanie korzystnie położonych złóż stawała się coraz mniej opłacalna. Rozpoczęto długotrwały proces przekształceń, w trakcie którego zamknięte zostały prawie wszystkie kopalnie. Obecnie pracuje tylko siedem z nich, zatrudniając ponad 30 tys. górników. Według planów rządowych wydobycie ma się w nich zakończyć w 2018roku. Proces stopniowego ograniczania pozyskiwania surowców i zmniejszania roli przemysłu ciężkiego na rzecz wprowadzania nowoczesnych technologii określany jest mianem restrukturyzacji. Możliwy był on dzięki poprawie stanu środowiska przyrodniczego. Podstawowymi materiałami używanymi w przemyśle hi-tech są półprzewodniki oraz krystaliczny krzem, do których produkcji niezbędne są czysta woda i czysta woda. W konsekwencji nastąpiło unowocześnienie i częściowa zmiana profilu przemysłowej. Nastąpił rozwój takich branż jak elektroniczna, optyczna, komputerowa. W efekcie Zagłębie Ruhry także dziś jest głównym regionem przemysłowym Niemiec, a za razem jednym z najnowocześniejszych w Europie.

TECHNOPOLIA – NOWOCZESNE OKRĘGI PRZEMYSŁOWE. PRZYKŁAD KORYTARZA M4

Technopolia są okręgami przemysłowymi najnowszej generacji, gdzie wokół rozbudowanego zaplecza naukowo-badawczego koncentrują się najnowocześniejsze branże. Obejmują one takie dziedziny jak elektronika, lotnictwo, przemysł precyzyjny, optyczny czy farmaceutyczny. Zakłady prowadzące tego typu wytwórczość zatrudniają wysoko wykwalifikowana kadrę, a proces produkcji jest w znacznym stopniu zautomatyzowany. Dlatego też przemysł wysokich technologii wymaga dużych nakładów finansowych. W związku z tym technopolia zlokalizowane są w państwach wysoko rozwiniętych - w Europie znajdują się głównie w jej zachodniej części (w Wielkiej Brytanii, we Francji, w Niemczech), a także w Krajach Skandynawskich. Przykładem europejskiej technopolii jest Korytarz M4, który położony jest w południowej części Anglii - pomiędzy Bristolem a Londynem. Inwestycje międzynarodowego kapitału w przemysł hi-tech rozpoczęły się tu w latach 70. XX wieku. Na początku kolejnej dekady obszar ten skupiał już ponad połowę działających wówczas w Wielkiej Brytanii przedsiębiorstw wysoko zaawansowanych technologicznie, a obecnie w obrębie Korytarza M4 działają między innymi przedstawicielstwa wielkich korporacji międzynarodowych z branży elektronicznej: Microsoft, Hewlett Packard, Vodafone, Cisco, a także motoryzacyjnej - Honda.

Zrobić ilustrację na podstawie: http://www.zyworld.com/wessexsociety/image010.gif

Magnesem dla inwestorów lokalizujących swoje zakłady w tym rejonie jest niewątpliwie dogodne i szybkie połączenie, zarówno drogowe jak i kolejowe:

  • ze stolicą , która jest za razem największym rynkiem zbytu i miejscem lokalizacji różnorodnych instytucji finansowych,
  • z największym w Europie międzynarodowym lotniskiem Heathrow oraz z portami morskimi w Bristolu i w Southampton.

Cechą tego obszaru są znacznie niższe ceny gruntów porównaniu z Londynem. Mała gęstość zabudowy i istnienie terenów w niewielkim stopniu przekształconych przez człowieka dają możliwość budowy atrakcyjnie położonych kompleksów biurowych i centrów biznesowych. Istnieją tu także liczne instytucje badawcze i położone w niedużej odległości uczelnie wyższe (m.in. Uniwersytet w Oksfordzie). wszystkie wymienione powyżej czynniki sprawiły, że obszar ten stał się bardzo atrakcyjny dla najprężniej działających i rozwijających się zakładów przemysłowych.