Dyskusja_lektury: Dyskusja lektury:Mickiewicz/Dziady/Dziady. Poema. Część III

Redakcja techniczna - podsumowanie:

Podczas redakcji technicznej, jako porównanie służyły następujące wydania: 1. Adam Mickiewicz, Dziady, Spółka wydawnicza "VITA", Lwów 1930; 2. Adam Mickiewicz, Utwory dramatyczne, Czytelnik, Warszawa, 1982; 3. Adam Mickiewicz, Dziady, Wydawnictwo MEA Sp. z o.o., Warszawa, 2000.

Wielkości wcięcia wersów - wprowadzone zmiany w stosunku do źródła (numeracja wersów ze źródła): - I 420, 430 (skan 0081, str. 155): rozmiar wcięcia wyrównany do rozmiaru wcięcia typu wers 422; tym sposobem na jedną zwrotkę składają się obecnie dwa rodzaje wcięć występujących naprzemiennie - takie rozwiązanie obecne jest we wszystkich wydaniach porównawczych; - I 440-441 (skan 0082, str. 156): ujednolicenie wielkości wcięcia - takie rozwiązanie obecne jest we wszystkich wydaniach porównawczych; - I 511 (skan 0083, str. 158): taka sama wielkość wcięcia jak w wersach typu 500 i 506 - rozwiązanie z wyd. nr 2; - II 142-169 (skan 0086, str. 165): wielkość wcięć według wyd. nr 2.

Poprawione błędy w źródle: - III did 5/6 (skan 0090, str. 173): "do więźnia" - "do Więźnia"; "Więzień" jest nazwą postaci, dlatego powinien być wyróżniony pisownią wielką literą, tak jak jest to w wyd. nr 2 i 3; - III 189 (skan 0096, str. 185): "Modl się" - "Módl się" - VIII 26 (skan 0113, str. 218): wers rozpoczynający się od słów: "Tajemną? --- to, widzę..." jest kontynuacją wersu 26 z poprzedniej strony, a nie osobnym wersem, na co wskazywałby brak wcięcia w źródle; kontynuacja wersu wynika zarówno z numeracji wersów jak też z porównania z innymi wydaniami; - VIII 387 (0126, str. 245): "crèvera" - "crévera".

W problematycznych miejscach zgodność strof oraz wersów została sprawdzona z innymi wydaniami, np.: - I cd 513, cd 514 (skan 0083, str. 159): po sprawdzeniu z innymi wydaniami okazało się, że nie są to osobne wersy z wcięciem, a kontynuacje wersów z poprzedniej linijki.

Numeracja wersów - obecna numeracja nie zgadza się z numeracją pojawiającą się w tradycyjnym, książkowym wydaniu "Dziadów" z dwóch powodów: - [Przedmowa] - jako, że została włączona w utwór "Dziady, część III" akpity wliczają sie w całościową numerację; - w książkowym wydaniu naliczanie rozpoczyna się od każdej nowej sceny w akcie; w obecnej wersji readera WL naliczanie jest jedne od początku do końca utworu. Z tego powodu treść przypisów redaktorskich typu "zob. wyżej obj. do VIII 2" została umieszczona w tagach <uwaga>, gdyż obecna wersja numeracji na stronie WL nie zgadza się z podaną w przypisach. Po implementacji sposobu numerowania wersów według scen należy sprawdzić zgodność wersów ze źródłem, gdyż w różnych wydaniach (szczególnie w wyd. nr 1) pojawiają się niekiedy błędy w numerowaniu, co może mieć wpływ na treść przypisów odnoszących do konkretnego miejsca w tekście. Litwa, 143/144 (skan 0070, str. 133): owy fragment został zaklasyfikowany jako <poezja_cyt>, ponieważ nie jest wliczany w całościową numerację utworu.

Didaskalia - w źródle didaskalia umieszczone były w nawiasach. W wydaniu WL nawiasy zostały zlikwidowane, natomiast zachowana została zgodność ze źródłem pod względem stosowania w didaskaliach małych i wielkich liter.

Tymczasowe rozwiązania w składzie tekstu do poprawienia po wprowadzeniu zmian w readerze WL oraz w zestawie dostępnych tagów:

1. III did 201/2 (skan 0097, str. 186): "<didaskalia>W bliskim kościele, za ścianą, zaczynają śpiewać pieśń Bożego Narodzenia. Nad Księdzem Piotrem <osoba>Chór aniołów</osoba> na nutę: <tytul_dziela>«Anioł pasterzom mówił»</tytul_dziela></didaskalia>" Tytuł kolędy «Anioł pasterzom mówił» został podwójnie wyróżniony: tagiem <tytul_dziela> oraz cudzysłowem. Powód: w obecnej wersji specyfikacji readera WL zarówno <didaskalia>, jak też <tytul_dziela> przyjmują formę kursywy. W takiej sytuacji jedynym widocznym wyróżnieniem może być cudzysłów.

2. <motto_podpis>: tag ten był stosowany również w innych miejscach dla uzyskania efektu podpisu, m.in. w dedykacji, w listach.

3. dodatkowe nagłówki w scenie:

- podtytuły do nagłówków scen, np.: "SCENA II IMPROWIZACJA" Obecne rozwiązanie: "<naglowek_scena>SCENA II. IMPROWIZACJA</naglowek_scena>". Propozycja rozwiązania na przyszłość:

• <naglowek_scena> - tag wieloakapitowy;
• nowy tag: <naglowek_scena typ="podtytul">.

W obydwu sytuacjach należy na nowo zdefiniować sposób wewnętrznej nawigacji po tekście w readerze WL.

- śródtytuły, czyli nagłówki pojawiające się wewnątrz sceny, np.:

• "WIDZENIE" w Sc. IV i V oraz "WIDZENIE SENATORA" w Sc. VI.

Obecne rozwiązanie: "<naglowek_osoba><wyroznienie>WIDZENIE</wyroznienie></naglowek_osoba>" - skład jest niesemantyczny, jednak zastosowanie tagu <srodtytul> spowodowałoby wyświetlenie się zaznaczonego fragmentu w wewnętrznej nawigacji utworu (reader WL), a obecna jego specyfikacja w readerze całkowicie odbiegałaby od konwencji prezentacji utworu dramatycznego (do tej pory tag <srodtytul> był stosowany tylko w utworach epickich). Propozycja rozwiązania: <srodtytul> lub <naglowek_scena typ="srodtytul">

• skan 0126, str. 245, obecne rozwiazanie:

"<naglowek_osoba><wyroznienie>BAL</wyroznienie></naglowek_osoba> <naglowek_osoba><wyroznienie>SCENA ŚPIEWANA</wyroznienie></naglowek_osoba> <naglowek_osoba><wyroznienie>Z PRAWEJ STRONY</wyroznienie></naglowek_osoba>" "BAL" oraz "SCENA ŚPIEWANA" są nagłówkiem jednego rodzaju i pełnią funkcję śródtytułu opisywanego wyżej (w tym przypadku widać potrzebę wieloakapitowości tagu <srodtytul> bądź <naglowek_scena typ="srodtytul">). Nagłówek "Z PRAWEJ STRONY" pełni inną funkcję opisaną poniżej.

- Sc. VII (skan 105-6 itd.): "Przy drzwiach", "Przy stoliku" - można to potraktować albo jako rodzaj śródtytułu pojawiającego się w scenie (<naglowek_scena typ="srodtytul">), albo jako szczególny rodzaj didaskaliów. Obecne rozwiązanie (analogicznie do poprzednich przypadków typu "Widzenie"): "<naglowek_kwestia><wyroznienie>PRZY STOLIKU</wyroznienie></naglowek_kwestia>". Sposób składu danego fragmentu w poszczególnych wydaniach:

• skany - odmiennie zarówno od śródtytułu w scenie ("Widzenie" było wyróżnione kursywą) jak i od didaskaliów ("PRZY STOLIKU" większą czcionką oraz rozstrzelenie)
• wyd. 2 - jak didaskalia typu rozpoczynające scenę
• wyd. 3 i 1 - jak śródtytuł w scenie.

- <naglowek_osoba> - potrzeba wieloakapitowości tego tagu, np.: "<naglowek_osoba>DUCHY Z LEWEJ STRONY</naglowek_osoba> <naglowek_osoba>PIERWSZY</naglowek_osoba> <kwestia><strofa>Depc, chwytaj!</strofa></kwestia>".

- "Litwa" i "Prolog" - zostało zaklasyfikowane jako <naglowek_akt> oraz <naglowek_scena>, należy się jednak jeszcze zastanowić, czy "Prolog" można tutaj potraktować jako scenę, czy też pełni on funkcję podtytułu do nagłówka aktu?

4. równoległe kwestie (skan 0087, str. 167; 0088, str. 168-9; 0089, str. 170) - strofy za każdym razem są wyśrodkowane w stosunku do połowy strony; w każdym wydaniu (poza nr 1) kwestie równoległe są nieco mniejszą czcionką od tekstu kwestii Konrada oraz oddzielone są światłem po obu stronach; numeracja jest najpierw wzdłuż treści kwestii znajdującej się po prawej stronie, a potem wzdłuż kwestii znajdującej się po lewej stronie. Obecne rozwiązanie: równoległe kwestie pojawiają się jedna pod drugą, gdyż nie ma odpowiednich tagów opisujących taką sytuację; zostały oddzielone od kwestii Konrada po obu stronach tagiem <sekcja_swiatlo>; przy nagłówku kwestii, w przypisie edytorskim, podana jest informacja na temat ich równoległości.

5. w tagu <kwestia> powinny być zawarte również wszelkiego rodzaju bloki, jednak w obecnej specyfikacji readera blogi giną.

6. Elementy końcowe otagowane jako <dlugi_cytat> w celu uniknięcia numerowania tego fragmentu: "<dlugi_cytat><akap>KONIEC AKTU PIERWSZEGO</akap></dlugi_cytat>".

Problemy do rozwiązania:

1. Wyśrodkowana strofa - dedykacja, a także cytaty poetyckie (np. Litwa, 143/144, skan 0070, str. 133) były wielokrotnie w źródle w postaci wyśrodkowanej strofy, w której wersy także przyjmowały formę wyśrodkowaną; przy obecnym zestawie tagów jest to niemożliwe do osiągnięcia.

2. Kapitaliki do usunięcia (potrzeba wprowadzenia tagu na wyróżnienie tekstu w postaci kapitalików): - dedykacja; - cytat poetycki w Litwie miedzy wersami 143 i 144 (tutaj pojawia się także potrzeba szczególnego wyróżnienia wersu "D. O. M.", który w każdym wydaniu nieco odróżnia się od reszty fragmentu, bądź większą czcionką, bądź oddzieleniem od dalszej części w postaci niewielkiego światła; - <naglowek_osoba> (dotyczy wszystkich wydanych do tej pory dramatów) - konieczność generowania kapitalików przez ten tag.

3. Właściwa treść dzieła jest w wydaniu książkowym poprzedzona licznymi elementami wprowadzającymi, których kolejność jest następująca (skan 0063-7) (w nawiasach podany sposób składu): - Dziady, Poema - nagłówek umieszczony na całej stronie informujący, że znów trafiliśmy do części "Poema" (<dzielo_nadrzedne>); - dedykacja (<dedykacja>); - [Przedmowa] (<naglowek_akt>); - Dziady, część III (<nazwa_utworu>, w wydaniu WL występuje na samym początku - tuż pod <dzielo_nadrzedne> - jako nagłówek całego utworu); - "Litwa", dalej "Prolog" (<naglowek_akt> i <naglowek_scena>); - motto (<motto>).

4. Konieczność wprowadzenia atrybutów dla tagu <wers_cd> w sytuacji, gdy jeden wers ma swoją kontynuację w kilku następujących po sobie liniach (np. skan 0071, str. 135): <wers_cd> - wartość domyślna "1", a dalej: <wers_cd typ="2"> <wers_cd typ="3"> itd. W obecnej wersji readera WL wszystkie tagi <wers_cd> generują rozpoczęcie wersu od połowy strony. Wszystkie wersy rozłożone na kilka linijek zostały oznaczone tagiem <extra>, w którym wpisano kolejność kontynuacji wersu, np. <extra>typ="2"</extra>.

5. "z[a]wiodła" - może należałoby się zastanowić nad nowym tagiem na określenie tego typu wstawek redaktorskich.

6. "LEWA STRONA, chórem" (skan 0127, str. 247) - kłopotliwy do klasyfikacji fragment; jeszcze do przemyślenia. Obecne rozwiązanie: "<naglowek_osoba>LEWA STRONA</naglowek_osoba> <didaskalia>chórem</didaskalia>".

7. W tekście wielokrotnie pojawiają się długie fragmenty o zwężonej szerokości łamu, podczas gdy cały utwór zaklasyfikowany jest jako dramat o standardowej wielkości łamu. W takich sytuacjach bardzo przydatna byłaby możliwość zmiany rozmiaru łamu w trakcie utworu. Obecnie efekt zwężenia łamu został osiągnięty poprzez zastosowanie wersów mocno wciętych o odpowiedniej wielkości wcięcia.

8. I did 468-9 (skan 0082, str. 157): fragment "Chór powtarza" w każdym wydaniu zaklasyfikowany jest jako didaskalia, jednakże biorąc pod uwagę jego semantykę, powinien być to <nagłowek_osoba> ("Chór") oraz <didaskalia> ("powtarza").

Olgo,

Przejrzałem pobieżnie, świetna robota.

Jednak uwaga od razu: piszesz dwukrotnie tu o kapitalikach (small caps). Jestem niemal pewien, że chodzi Ci o wersaliki (majuskułę, capital letters, caps). To często mylone nazwy pojęć typograficznych, różnicę między nimi sprawdź na Wikipedii plus o kapitalikach np.tu: http://www.kentype.pl/typografia/smallcaps.html. Prawidłowe posługiwanie się tymi terminami jest tu niezbędne. Należy to przejrzeć i poprawić.

A skądinąd: użycie kapitalików w źródle mogłoby mieć jakąś funkcję semantyczną, ale ich wykorzystanie zawsze należałoby traktować u nas jako poboczny wariant estetyczny oznaczenia tej funkcji. O kapitalikach można by mówić tylko na etapie przetwarzania XML-a (nigdy na poziomie samego XML-a) i to warunkowo (po zadeklarowaniu odpowiedniego fontu).

Darku, dzięki za komentarz. Już wiem "wszystko" o kapitalikach i wersalikach i w tym przypadku chodziło oczywiście o wersaliki, tak jak mówiłeś. Nie będę tego jednak poprawiała w tym tekście, ponieważ będzie to tragiczne w skutkach pod względem wyglądu tej strony.